aA
Jestem historykiem, a nie językoznawcą, dlatego na problem pisowni nazw obcych spojrzę z tej perspektywy. Rimvydas Valatka w jednym z artykułów pytał: „Skąd w głowach niektórych zakorzenił się komunistyczny dogmat, że nazwisko jest własnością państwa, a nie człowieka?”. Odpowiedź podsuwa samo pytanie. Tak, to „komuniści”.
Karolis Kučiauskas: Nazwiska lituanizowali sowieci
© DELFI / Šarūnas Mažeika

Prasa najlepiej odzwierciedla mody językowe albo skłonność do przypodobania jakiejkolwiek sile politycznej. Nie pretenduję na dogłębną analizę historyczną, a będę tylko drogowskazem. Jako źródło wybrałem prasę z okresu międzywojennego i wojennego. Wówczas, tak jak i dzisiaj, dyktowała ona (albo powielała) modę językową.

Przed pierwszą okupacją Litwy przez sowietów, w litewskiej prasie używano oryginalnych nazw obcych, czasami dodając litewska końcówkę: Koelnas, E. Truuvere, H. Sepp, Ottawa, NewYorkas, W. Churchill, W. Churchillis,, Daily Telegraph“ itp. To potwierdzała Ustawa o nazwiskach z 1938 roku, która przewidywała, że „nielitewskie nazwisko można zapisywać w języku jego właściciela”. Oryginalny zapis przetrwał pierwszy okres sowieckiej okupacji. To widać w listach wyborczych i agitacjach politycznych z lipca 1940 roku:: Jędrykowskis Stefan, Vołkowicz Stanisław, drg. Jan Paszkiewicz [patrz Vilniaus balsas, 1940-07-11 Nr. 160 (213)].

Jednak już w końcu października następuje kardynalna zmiana. Większość nazw obcych transkrybują się i powstają takie „twory”, jak: Niū Jorkas, Grinvičas, Čerčilis, Nacional Ceitung, AsošieitidPres, Pa-de-Kalė. A więc kto jest inicjatorem?

W czerwcu 1940 roku na rozkaz ministra oświaty Litewskiej SRR Antanasa Venclovy utworzono „komisję znawców języka”, która do 20 lipca musiała „przygotować i ogłosić reformę pisowni” [Vilniaus balsas, 1940-08-18, Nr. 195 (248), str. 3]. Przewodniczącym został ówczesny wiceminister oświaty Juozas Žiugžda, dzisiaj bardziej znany jako redaktor „czarnej” historii Litewskiej SRR.

Celem reformy było – wniesienie jasności i precyzji w pisowni języka litewskiego”. Pomimo wielu zadań reformy wymieniono „ujednolicenie zapisy nazw obcych”.

„Nazwy obce w języku litewskim będą zapisywane na zasadzie fonetycznej (wyjątkiem są dzieła naukowe)” [Vilniaus balsas, 1940-08-25, Nr. 201 (254), str. 7].

„Nazwy obce i obce imiona własne zostają ujednolicone. Wszystkie będą lituanizowane: Engelsas, Leninas, Čerčilis, Vladivostokas“ [Darbo Lietuva, 1940-08-25, Nr. 72, str. 10].

W ówczesnej prasie możemy również znaleźć zasadę metrykacji cywilnej, która weszła w życie 15 sierpnia 1940 roku, która nakazywał, że imię i nazwisko obywatela Litewskiej SRR zapisują się „tak, jak się wymawia po litewsku, w nawiasach można zapisać po łacińsku, jak się pisze w języku obcym” [Vilniaus balsas, 1940-08-16, Nr. 193 (240), str. 5].

Właśnie ten dzień można uznać za początek, kiedy tradycja pisowni jednych obywateli Litwy została uproszczono dla wygody innych.

pl.delfi.lt
Wszelkie informacje opublikowane na DELFI zabrania się publikować na innych portalach internetowych, w mediach papierowych lub w inny sposób rozpowszechniać bez zgody DELFI. Jeśli zgoda DELFI zostanie uzyskana, trzeba obowiązkowo podać DELFI jako źródło.
Įvertink šį straipsnį
Norėdami tobulėti, suteikiame jums galimybę įvertinti skaitomą DELFI turinį.
(0 žmonių įvertino)
0

Top naujienos

Loterijoje laimėtas milijonas laimės neatnešė – moteris net nesuprato, kaip prarado visus pinigus (400)

Loterijoje, kurioje net nedalyvavo, laimėtas milijonas kaip reikiant apsvaigino vienos Marijampolės...

Vytautė Merkytė | D+

Genetiškai modifikuoti raupai ir maras – tik dalis to, ką sovietai ruošė pasauliui: štai kokie eksperimentai vyko slapčiausioje bazėje

Viena paslaptingiausių vietų Sovietų Sąjungoje buvo sala, nepažymėta jokiame oficialiame...

Nausėda: realu iki vasaros paskiepyti 70 proc. suaugusių žmonių (147)

Prezidentas Gitanas Nausėda teigia, kad iki vasaros nuo koronaviruso paskiepyti 70 proc. suaugusių...

Naujas Eurolygos antirekordas: „Chimki“ pralaimėjo jau tryliktą kartą iš eilės suklupo ir „Real“, „Bayern“ bei „Valencia“ (16)

Eilinę, bet tuo pačiu istorinę nesėkmę Eurolygos turnyre patyrė praėjusią savaitę Rimą...

Sinoptikų prognozėje – permainingi orai: po šiltesnio savaitgalio sugrįš smarkus sniegas (4)

Įvairūs krituliai ir temperatūra apie 0 laipsnių, štai kas mūsų laukia ne tik artėjantį...

Lietuvis aplankė vieną kraupiausių vietų pasaulyje: atrodo, kad patekau į siaubo filmą (39)

Lietuviai mėgsta keliauti po egzotiškas salas, dažniausiai įsivaizduoja, kad ten galima atitrūkti...

Dailius Dargis | D+

Netradicinė kontrabanda, iš kurios finansuojamas terorizmas: pirkdami klastotes, tampate to dalimi (1)

Pirmoje netradicinės kontrabandos straipsnių ciklo dalyje - Vilniaus mados salonų „Du broliai“...

„Zenit“ sutramdė „Anadolu Efes“ klubą, o Gudaitis tapo mačo MVP (18)

Eurolygos 21-asis turas startavo šeimininkų pergale. Sankt Peterburgo „Zenit“ (13/6)...

Pusmetį dėl kolegos balso virpėjusi moteris jį sutiko gyvai vakarėlyje – tokio scenarijaus pavydėtų ne vienas (66)

Kaskart išgirdus jo balsą drugeliai pilve kaip pašėlę imdavo plakti sparneliais... Gyvai jo net...

Kurį laiką dingusio iš viešumos Jacko Ma vaizdo pokalbis atnešė 58 mlrd. dolerių palengvėjimo atodūsį (27)

Jis kalbėjo mažiau nei minutę ir nieko nepasakė apie Kinijos vyriausybės persekiojimą,...